Bujiler, motorun hava-yakıt karışımını ateşlemeye yardımcı olan küçük parçalardır. Bu ateşleme, aracın çalışması, hızlanması ve sorunsuz bir şekilde çalışması için gereken yanmayı oluşturur. Motordaki her silindirin bir bujisi vardır. Dolayısıyla 4 silindirli bir arabada dört, V6'da altı buji bulunur. Bu bujiler her dakika, her sürüşe göre binlerce kez ateşleme yapar.
Araçlarda ateşleme süreci bujiyle başlamaz, süreç yakıt deposunda başlar. Temel olarak, yakıt pompası benzini depodan yakıt enjektörlerine taşır. Daha sonra, yakıt gaz kelebeği gövdesine ulaştığında, motorun hava emme sistemi silindirlere oksijen çeker. Yakıt ve hava karışarak oldukça yanıcı bir ilişki oluşturur ve silindirlere enjekte edilir; burada ateşleme bobini, bujiden bir kıvılcım oluşturmak için uygun voltajı serbest bırakır ve bu da ateşleme kanalında küçük bir patlamaya neden olarak motoru çalıştırır. Bu süreç hızlı bir şekilde, genellikle dakikada binlerce kez gerçekleşir ve buji bu sürecin omurgasını oluşturur.
Buji değişim süresi, bujinin yapıldığı malzemeye, motorun tasarımına ve aracın nasıl kullanıldığına göre değişir. Üretici her motor için kendi aralığını belirler. Bu yüzden komşunuzun aracı için söylenen rakam sizin aracınız için geçerli olmayabilir. Kılavuzdaki bakım tablosu, güvenebileceğiniz tek kaynaktır.
Yıl olarak yaşlanma bujilerde belirleyici bir etken sayılmaz. Önemli olan, bujinin kat ettiği kilometre ve çalıştığı koşullardır. Sık sık kısa mesafe yapmak, römork çekmek ya da aşırı sıcak koşullarda sürmek buji ömrünü kısaltabilir. Kalitesiz yakıt ve yanma odasında biriken karbon da bujilerin erken kirlenmesine yol açar.
Standart nikel veya bakır çekirdekli bujiler en kısa ömürlü olanlardır. Bunlar için genellikle yirmi otuz bin kilometre civarı anılır. Platin ve iridyum uçlu bujiler daha sert ve ısıya dayanıklı malzemelerden yapıldığı için altmış ile yüz bin kilometre arasında çalışabilir. Yeni nesil motorlarda bu aralık bazı üreticilerde daha da uzun tutulabilir.
Bu rakamlar yaklaşık değerlerdir. Kaynaklar arasında bile farklılık görülür, çünkü motor tasarımı sonucu değiştirir. Örneğin bazı turbolu benzinli motorlarda iridyum bujiler bile yaklaşık 64 bin kilometre gibi görece erken bir aralıkta değiştirilmek zorunda kalabilir. Aracınıza hangi tipin takıldığını bilmiyorsanız, servis veya buji satıcısı fabrika çıkışı tipi söyleyebilir.
Aşınan veya kirlenen bujiler aniden bozulmaz. Çoğu zaman araç adım adım kötüleşir ve ilk belirtiler kolay gözden kaçar.
En tipik işaret rölantide titreme ve sürüş sırasında tekleme hissidir. Buji bazı silindirlerde ateşlemeyi düzgün yapamadığında motor dengesiz çalışır. Soğuk havada araç zor çalışıyorsa ve marş normalden uzun süre basmak gerekiyorsa bujiler de şüpheli listesine girer. Hızlanırken güç kaybı, gaza basıldığında araçta tembellik ve yakıt tüketiminde fark edilir artış da sık görülen belirtilerdir. Bazı durumlarda egzozdan yakıt kokusu gelir, çünkü yanmayan yakıt egzoz sistemine geçer.
Motor arıza ışığının yanması da bir işaret olabilir. Ancak bu ışık pek çok farklı sorunda yanabildiği için tek başına buji teşhisi sayılmamalıdır.
Bu belirtilerin hiçbiri kesin buji arızası anlamına gelmez. Zayıf akü, kirli enjektörler, yakıt filtresi, ateşleme bobini veya hava ve yakıt sistemindeki başka bir sorun da aynı şikâyetlere yol açabilir. Eski araçlarda buji kabloları çatlayıp zayıflayabilir. Bu yüzden sağlıklı yol, belirtiler başladığında bujileri söktürüp bakmak veya arıza kodlarını okutmaktır.
Aşınmış bujiyle kullanım bir süre idare edilebilir. Ancak ateşleme eksikliği sürerse, yanmayan yakıt egzoza kaçar ve katalitik konvertöre zarar verme riski doğar. Konvertör onarımı, bir buji setinin maliyetinin kat kat üzerinde olabilir. Zayıflayan kıvılcımı üretmeye çalışan ateşleme bobinleri de fazla zorlanır.
Motor arıza ışığı yanıp sönüyorsa aracı zorlamadan güvenli bir yerde durdurup yardım istemek gerekir, çünkü bu durum ciddi bir tekleme ve egzoz sistemi hasarı riskine işaret edebilir. Ayrıca yanma verimi düşünce egzoz emisyon değerleri yükselebilir. Sınırı aşan değerler muayenede aracın kalmasına neden olur.
Üretici hangi tipi öngörüyorsa aynısı takılmalıdır. İridyum bujili bir araca tasarruf için bakır buji takmak, ömrü kısaltıp tekleme riskini artırır. Isı değeri, diş ölçüsü ve elektrot aralığı motora göre belirlenmiştir ve uygun olmayan bir buji performansı bozabilir.
Değişim soğuk motorda yapılmalıdır. Sıcak motorda bujiyi sökmek silindir kapağındaki dişlere zarar verebilir. Yeni bujiler üreticinin belirttiği tork değeriyle sıkılmalıdır. Fazla sıkmak bujinin kırılmasına ya da dişin sıyrılmasına, gevşek bırakmak ise sızdırmaya ve performans kaybına yol açar. Elektrot aralığı da üretici ölçüsüne uygun olmalıdır. Pek çok modern buji önceden ayarlı gelir ama takmadan önce kontrol etmek makul olur.
Değişim sırasında bobinlerin ve varsa kabloların da durumuna bakılması iyi bir alışkanlıktır. Ateşleme sisteminin geri kalanı sorunluysa yeni bujiler takılsa bile şikâyet sürebilir. Kolay erişilen motorlarda bu işi kendiniz yapabilirsiniz. Erişimi zor olan veya torka ve aralığa güvenemediğiniz durumlarda servis daha sağlıklıdır.
Dizel araçlarda buji bulunmaz. Bunun yerine, dizel motorlar sıkıştırmalı ateşleme kullanır; silindirdeki havayı çok ısınana kadar sıkıştırırlar ve ardından yakıtı enjekte ederek otomatik olarak tutuşmasını sağlarlar. Benzinli ve LPG’li araçlar için geçerlidir.
Çok uzun süre beklemek sadece düşük performansa yol açmakla kalmaz; eski bujiler ateşleme sorunları riskini artırabilir. Ayrıca ateşleme sistemine ekstra yük bindirerek yakıt verimliliğini düşürebilirler.
Hafif karbon birikimi fırçayla temizlenebilir, ancak elektrotu aşınmış, erimiş ya da izolatörü çatlamış bir buji temizlenmekle düzelmez. Yağlı bir bujiyi temizlemek de yalnızca belirtiyi geçici olarak gizler.
Hayır. Aralığı belirleyen şey bujinin fiyatı değil, üreticinin motor için öngördüğü tiptir. Fabrikadan çıkan tipi korumak en güvenli seçenektir, bir üst tipe geçmeden önce uyumluluğu servisten sormak gerekir.
Evet, çıkarabilir. Yanma verimi düşünce egzoz emisyonu yükselebilir ve limit aşılırsa araç emisyon ölçümünde kalabilir. Ayrıca düzensiz rölanti veya tekleme gibi belirtiler muayene görevlisi tarafından da not edilebilir.
Hemen sürüşü durdurun. Buji aralığını kontrol edin, doğru bujilerin kullanıldığından, bujilerin yanlış takılmadığından ve belirtilen sıkma değerlerine göre sıkıldığından emin olun.