Otomobiller artık yalnızca ulaşım sağlayan araçlar değiller. Sürüş sırasında motorun durumundan lastik basıncına, konum bilgisinden frenleme alışkanlıklarına kadar pek çok veriyi işleyebilen bağlantılı sistemler haline geldiler. Bu veriler aracın güvenliğini artırmak, arızaları erken tespit etmek, bakım süreçlerini kolaylaştırmak ve sürücüye dijital hizmetler sunmak için kullanılabiliyor.
Bağlantılı araçlarda toplanan veriler birkaç gruba ayrılıyor. İlki sizi tanımlayan bilgiler: ad, e-posta, telefon numarası ve üreticinin hesabınıza bağladığı kullanıcı kimliği. İkincisi aracı tanımlayan bilgiler: şasi numarası, model ve donanım. Üçüncüsü aracın durumu: arıza kodları, kilometre, enerji ya da yakıt tüketimi ve elektrikli araçlarda akü sağlığı.
Daha hassas olan grupta ise kullanım davranışınız ve konumunuz yer alır. Fren, direksiyon, gaz pedalı, emniyet kemeri ve kapı hareketleri, bilgi-eğlence ekranı ile etkileşimleriniz bu gruba girebilir. Hız, konum ve zaman kayıtları ile güvenlik ve sürüş destek sistemlerinin dış kameralardan aldığı görüntüler de listede yer alıyor. Hangisinin toplandığı, aracınızın sahip olduğu özelliklere ve etkinleştirdiğiniz hizmetlere bağlı. Eski bir araçta ya da bir özellik yoksa o özelliğe ait veri de işlenmiyor.
Her verinin kullanım gerekçesi aynı değil. Dijital anahtar, anlık trafik bilgisi ya da yol yardımı gibi hizmetler, sözleşmenin gereği olarak verileri kullanıyor. Acil durum çağrısı (eCall), çarpışma verisi kaydı ve emisyon raporları gibi bazı işlemler yasal yükümlülüğe dayanıyor. Yazılım güncellemesi, araç verilerinin analizi ya da kaza sırasında ön kamera kaydı gibi bazıları ise onayınıza bağlı.
Paylaşım, bilgi işlem tedarikçilerinden yetkili servislere, yol yardımı operatörlerinden mobil ağ sağlayıcılarına kadar uzanıyor. Bazı üreticiler yasal talep halinde kolluk kuvvetleriyle de veri paylaşabiliyor. Sigorta şirketi gibi bir tarafla paylaşım ise sizin onayınızla yapılıyor.
Yurt dışında bu paylaşımın sınırı tartışma konusu oldu. 2023’te yapılan geniş bir gizlilik incelemesinde 25 otomobil markasının tamamı yetersiz bulundu. Markaların büyük bölümü verileri sattığını ya da paylaşabileceğini belirtiyordu, yalnızca iki marka verinin silinmesi hakkını tanıyordu. İnceleme markaların kendi politikalarına dayanıyor ve Türkiye’deki uygulamayı birebir yansıtmayabilir. Yolcuların rızasının, araca sadece binmiş olmakla varsayıldığı politikalar da dikkat çekmişti.
ABD’de ise bir büyük üreticinin bağlantılı hizmeti, hassas konum ve sürüş davranışı verilerini yeterince bilgilendirmeden toplamakla ve sigorta fiyatlamasında kullanılan kuruluşlara aktarmakla suçlandı. Bu verilerin üç saniyede bir toplandığı öne sürüldü. Ocak 2026’da kesinleşen düzenlemeyle şirkete bu verileri tüketici raporlama kuruluşlarıyla beş yıl paylaşma yasağı getirildi ve açık rıza şartı kondu. Söz konusu program 2024’te zaten kapatılmıştı. Bu örnek, sürüş verilerinin ticari değerinin ne kadar yüksek olabildiğini gösteriyor.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), kişisel verilerin kural olarak açık rıza ya da kanunda sayılan başka bir hukuki dayanak olmadan işlenemeyeceğini ve açık rıza olmadan aktarılamayacağını düzenliyor. Herkes veri sorumlusuna başvurarak verisinin işlenip işlenmediğini, hangi amaçla kullanıldığını öğrenebilir, hatalı verinin düzeltilmesini ve koşulları varsa silinmesini isteyebilir.
Önce üreticiye ya da aracın bağlı hizmetini sunan şirkete başvurmanız gerekiyor. Başvurunuz reddedilir, yanıt alamazsınız ya da yanıt yetersiz kalırsa Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na şikâyette bulunabilirsiniz. Bu haklar mutlak değil, bazı yasal saklama yükümlülükleri talebi sınırlayabilir.
Aracınızın ve mobil uygulamasının gizlilik bildirimini okuyun. Konum, kullanım davranışı ve analiz amaçlı veri paylaşımı gibi seçenekler çoğunlukla araç ekranındaki ya da uygulamadaki gizlilik ayarlarından kontrol ediliyor. Gerekmeyen hizmet ya da abonelikleri kapatmak toplanan veriyi azaltır. Ancak acil çağrı gibi yasal zorunluluk taşıyan işlevler ayardan bağımsız çalışabilir. Aracı satarken ya da devrederken hesabınızla bağlantısını kaldırın ve kayıtlı konumları silin.
Güvenlik ve sürüş destek sistemleri dış kameralardan görüntü alabilir, ama bu görüntülerin kalıcı kaydı her araçta bulunmuyor. Bazı sistemlerde çarpışma benzeri bir durumun öncesinde ve sonrasında birkaç saniyelik ön kamera kaydı, kullanıcının onayıyla araştırma amacıyla saklanabiliyor. Bu kayıtların 10 yıla kadar tutulduğu örnekler mevcut.
Çoğu yeni araçta çarpışma anının verilerini tutan bir olay veri kaydedici bulunuyor. Bazı sistemlerde bu kayıtlar yeni olaylar geldikçe üzerine yazılıyor. Aracınızdaki sistemin ne kaydettiğini kullanım kılavuzundan öğrenebilirsiniz.
Bazı sistemler araç park halindeyken de güvenlik, bağlantı, batarya yönetimi veya uzaktan hizmetler için çalışabilir. Ancak hangi verilerin ne sıklıkla toplandığı ve dışarıya gönderildiği araç modeline ve ayarlarına bağlıdır.
Her araçta bütün veri işleme faaliyetlerini tek bir ayarla kapatmak mümkün olmayabilir. Bazı özellikler sınırlandırılabilirken aracın temel işlevleri veya güvenlik sistemleri için gerekli işlemler devam edebilir. Modelin gizlilik seçenekleri incelenmelidir.
Üretici verilerinizi sigorta şirketiyle yalnızca sizin talebiniz ve onayınızla paylaşıyorsa görebilir. Kendi onayınız olmadan paylaşılması hâlinde, veri koruma mevzuatına aykırılık söz konusu olabilir. Sigortadan gelen “sürüş davranışına göre indirim” tekliflerinde hangi verilerin toplanacağını okumadan onay vermeyin.
Bu, aracın konum verisi üretmesine, bağlantılı hizmetlerin etkin olmasına ve ilgili verilerin nasıl işlendiğine bağlıdır. GPS donanımının bulunması, konum geçmişinin mutlaka üreticiye gönderildiği anlamına gelmez.