DPF (dizel partikül filtresi), dizel motorun egzozuna takılan ve kurum (PM) parçacıklarını yakalayarak atmosfere salınmasını önleyen bir filtredir. Kurum, dizel partikül filtresinde birikir ve rejenerasyon adı verilen bir işlemle uzaklaştırılır. Bu filtre tıkanmaya başladığında gösterge panelinde uyarı, güç kaybı, yakıt tüketiminde artış ya da zor çalıştırma gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Filtrenin dolması çoğunlukla aracın sürekli kısa mesafede kullanılmasından ve kendini temizleme sürecinin tamamlanamamasından kaynaklanır.
DPF, petek yapılı bir seramik gövdeden oluşur ve yüzeyi soy metallerle kaplanır. Egzoz gazı bu yapının içinden geçerken kurum partikülleri filtrede tutulur. Filtre, dizel araçların yasal emisyon sınırlarına uymasını sağlayan temel parçalardan biridir.
Tutulan kurum zamanla birikir. Biriken kurumun yakılması için araç, belirli koşullar sağlandığında kendiliğinden bir temizleme süreci başlatır.
Bu sürece rejenerasyon denir. Rejenerasyon sırasında bazı belirtiler normaldir: yakıt tüketimi biraz artabilir, motor gücü geçici olarak düşebilir, egzozdan koku ya da duman gelebilir ve ısı yükselebilir. Süreç bitince bu belirtiler kendiliğinden kaybolur. Yanma sonucunda geriye kül kalır. Kül, rejenerasyonla yakılamaz ve filtrede birikir. Filtre külle dolduğunda temizlenmesi ya da duruma göre değiştirilmesi gerekir.
Pasif rejenerasyon, motor sıcaklığı 350°C'nin üzerine çıktığında gerçekleşir. Bu sıcaklıklar, araç normal şekilde sürülürken DPF'nin biriken kurumları yakmasına olanak tanır. Pasif rejenerasyonun en büyük avantajlarından biri, tamamen otomatik bir işlem olmasıdır. Sürücü tarafından fark bile edilmez. Bununla birlikte, pasif DPF rejenerasyonu yalnızca motor gerekli sıcaklığa ulaştığında, genellikle uzun yolculuklarda ve daha yüksek hızlarda mümkündür.
Dizel partikül filtresindeki kurum seviyesi %45 sınırına ulaştığında, basınç sensörleri bunu algılar. İşte o zaman motor yönetim sistemi, dizel oksidasyon katalizörüne (DOC) ham yakıt enjeksiyonunu etkinleştirir. Bu şekilde egzoz sıcaklığı artar ve aktif rejenerasyon için en uygun koşullar oluşturulur. Pasif rejenerasyona benzer şekilde, aktif rejenerasyon da otomatik bir süreçtir. Sürücüden hiçbir çaba gerektirmez. Pasif rejenerasyona benzer şekilde, aktif rejenerasyon yalnızca araç daha uzun süre ve daha yüksek hızlarda sürüldüğünde mümkündür.
DPF'nizin tıkalı olduğunu gösteren birçok kolayca fark edilebilen belirtiler bulunur. En erken işaret, gösterge panelindeki uyarıdır. Günümüzde dizel araçlar, motorunuzun verimliliğini izleyen çok sayıda sensörle donatılmıştır. Bu sensörler motor performansı sorunlarını tespit ettiklerinde, bunları aracınızın bilgisayarına bildirirler. Aracın markasına göre filtre simgesi yanabilir, sarı bir üçgen ya da “partikül filtresi dolu” benzeri bir mesaj görülebilir; bazı araçlarda motor arıza lambası da devreye girer. Bu uyarı, filtrenin kendini temizlemesinin gerekli olduğunu ama tamamlanamadığını gösterir.
Tıkanma ilerlediğinde araç güç kaybedebilir. Yakıt tüketimindeki hızlı artış, DPF arızasının en belirgin göstergelerinden biridir. Şöyle ki, dizel partikül filtresinin (DPF) temel amacı, kurum parçacıklarını hapsederken aracınızın motorundan egzoz gazlarını uzaklaştırmaktır. Bu nedenle, DPF tıkandığında, egzoz gazları motordan olması gerektiği kadar hızlı bir şekilde dışarı atılamaz. Egzoz gazlarının birikmesi motorun genel performansını etkileyerek daha güçsüz hissettirir. Bazı araçlar filtreyi korumak için motor çıkışını sınırlar. Yakıt tüketimi de artabilir, çünkü rejenerasyonlar sıklaşır ve her seferinde fazladan yakıt kullanılır. Rejenerasyon sıklaştığında egzoz kokusu, duman ve sıcaklık artışı daha sık fark edilebilir.
Filtre tamamen dolduğunda motoru çalıştırmak zorlaşabilir ve filtre işlevini yitirir. Rejenerasyon sürekli yarıda kalan araçlarda, dizel yakıt motor yağına karışabilir. Bu durum yağ seviyesinin yükselmesiyle fark edilebilir.
Bu belirtiler tek başına kesin arıza teşhisi sayılmamalıdır. Aynı bulgular sensör, enjeksiyon ya da egzoz sistemi sorunlarından da gelebilir.
En yaygın neden kullanım şeklidir; yani düşük hızlarda yapılan kısa mesafeli yolculuklardır. Bu nedenle otomobil üreticileri, şehir içi veya kısa mesafeli yolculuk yapan sürücülere dizel yerine benzinli veya elektrikli araç tercih etmelerini tavsiye ederler.
Dizel partikül filtresinin tıkanmasına neden olan diğer faktörler arasında yetersiz bakım yer almaktadır. Bakımı düzenli yapılmayan bir araçtaki dizel partikül filtresi, bakımı iyi yapılan bir araca göre daha çabuk arızalanabilir. Bakımı düzenli yapılan bir DPF genellikle 160.000 kilometreden çok daha fazla dayanabilir ve aracın ömrü boyunca kullanılabilir.
Doğru türde yağ kullanmanız da önemlidir; bazı yağlar, filtreleri tıkayabilecek katkı maddeleri içerir. Dizel araçlarda bulunan DPF, genellikle düşük SAPS (düşük kül) içerikli motor yağı gerektirir. Yanlış spesifikasyonda yağ kullanmak, DPF'nin erken tıkanmasına yol açabilir.
Ayrıca performans artırıcı modifikasyonlar, düşük kaliteli yakıt kullanımı ve hatta aracın yakıt tasarrufu amacıyla DPF rejenerasyonundan kaçınması gibi durumlar dizel partikül filtresine zarar verebilir.
İlk adım kullanım kılavuzuna bakmaktır. Rejenerasyon koşulları araçtan araca değişir. Bazı üreticiler, motor ısındıktan sonra yaklaşık 20-30 dakika boyunca belirli bir hızın ya da devrin üzerinde kesintisiz sürüş önerir. Bazı araçlarda yakıt seviyesi çok düşükse rejenerasyon başlamayabilir. Bu koşullar evrensel değildir, bu yüzden aracınızın kılavuzundaki yönergeyi izleyin.
Genel olarak sürüşü yarıda kesmemek ve motoru kapatmamak önemlidir. Uyarı lambası yanıp sönüyorsa, sürekli yanıyorsa ya da motor arıza lambasıyla birlikte görünüyorsa ve güç kaybı varsa aracı gecikmeden servise götürün. Uyarıyı görmezden gelip sürmeye devam etmek motora zarar verebilir.
Rejenerasyon sık yarıda kesilirse dizel yakıt karter yağına karışabilir ve yağ seviyesi yükselir. Yağ çubuğunda seviyenin normalden yüksek çıkması durumunda yağ değişimi gerekebilir.
Mümkünse hayır. Süreç yarıda kalırsa filtre dolmaya devam eder, tekrarlanan kesintiler motora zarar verebilir. Araç sizi zorunlu olarak durdurmak zorunda bırakırsa, ilk fırsatta sürüşü tamamlamak gerekir.
Eğer uyarı ışığınız sürekli yanıyorsa, kırmızıya dönüyorsa veya ek DPF ışıkları yanıyorsa, kontrol ettirmek için çok uzun süre beklemeyin. Bu şekilde daha fazla hasar meydana gelebilir.