Oksijen Sensörü (Lambda) Nedir, Ne İşe Yarar? Arızası Nasıl Anlaşılır?
İçten yanmalı motorların yüksek verimle ve çevreye en az zararı vererek çalışabilmesi için yakıt ile havanın kusursuz bir oranda karışması gerekir. Bu hassas karışımın denetimini sağlayan ve motor beynine (ECU) sürekli rapor veren küçük ama son derece önemli parçaya oksijen sensörü veya yaygın adıyla lambda sensörü denir. Modern araçların emisyon sistemlerinin kalbinde yer alan bu parça, hem cebinizi hem de doğayı korur.
Oksijen Sensörü Nerede Bulunur?
Oksijen sensörü nerede bulunur sorusunun cevabı aracın egzoz sisteminde gizlidir. Günümüzdeki otomobillerin büyük bir çoğunluğunda en az iki adet oksijen sensörü bulunur. Birinci sensör (regülasyon sensörü), egzoz manifoldunun hemen çıkışında, katalitik konvertörden önce yer alır. İkinci sensör (diyagnostik sensörü) ise katalitik konvertörden hemen sonra konumlandırılır. Birinci sensör yanma kalitesini ölçerken, ikinci sensör katalitik konvertörün görevini yapıp yapmadığını denetler.
Zengin ve Fakir Karışım Nedir?
Motorun ideal çalışma prensibi, 1 birim yakıta karşılık yaklaşık 14.7 birim havanın yanma odasına girmesidir. Buna "stokiyometrik oran" (Lambda 1) denir. Zengin ve fakir karışım nedir sorusu tam bu noktada devreye girer. Eğer yanma odasına gerekenden daha fazla yakıt (az hava) giriyorsa buna "zengin karışım", tam tersi gerekenden daha az yakıt (çok hava) giriyorsa buna "fakir karışım" adı verilir. Oksijen sensörü, egzoz gazındaki yanmamış oksijen miktarını saniyede yüzlerce kez ölçerek motor beynine iletir. Beyin de bu veriye göre enjektörlerin püskürteceği yakıt miktarını anlık olarak artırır veya azaltır.
Lambda Sensörü Arıza Belirtileri ve Yakıt Tüketimine Etkisi
Sürekli yüksek ısıya ve zehirli egzoz gazlarına maruz kalan bu sensör zamanla kurum bağlayarak veya elektronik yapısı bozularak arızalanabilir. Lambda sensörü arıza belirtileri ilk olarak gösterge panelinde beliren sarı renkli "motor arıza lambası" (Check Engine) ile kendini gösterir. Aracınızda düzensiz rölanti, tekleme, hızlanmalarda kesiklik ve egzozdan gelen çiğ yakıt (kükürt) kokusu belirginleşir.
En çarpıcı sonuç ise sensör arızasının yakıt tüketimine etkisi üzerinden görülür. Sensör bozulduğunda motor beyni yanma kalitesini okuyamaz ve motoru korumak adına sistemi "güvenli mod" (zengin karışım) döngüsüne alır. Bu durum yakıt tüketiminin %20 ile %30 oranında artmasına neden olur.
Oksijen Sensörü Temizlenir mi, Değişmeli mi?
Sürücüler genellikle maliyetten kaçınmak için sensör temizliği yoluna gitmeyi düşünebilirler. Oksijen sensörü temizlenir mi, değişmeli mi sorusu servislerde sıkça duyulur. Uç kısmında biriken yoğun kurum bazen özel karbon temizleyicilerle arındırılabilir ve sensör kısa bir süre daha çalışabilir. Ancak oksijen sensörünün iç yapısındaki seramik ve zirkonyum elementleri ömrünü yitirdiyse, temizlik hiçbir işe yaramayacaktır. Kesin çözüm, parça ömrünü tamamladığında yenisiyle değiştirmektir. Volkswagen, Audi, SEAT, Cupra ve Skoda markalı araçlarınızın emisyon testleri ve orijinal oksijen sensörü değişimleri için Avek Otomotiv yetkili servislerinden randevu alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Oksijen sensörü iptal edilirse ne olur? Sensörün yazılımla veya mekanik olarak iptal edilmesi, aracın yakıt-hava karışımını ayarlayamamasına, yüksek yakıt tüketimine, performans kaybına ve aracın muayeneden geçememesine neden olur.
Oksijen sensörü arızalı araçla yola çıkılır mı? Kısa mesafelerde aracı kullanabilirsiniz ancak uzun vadede zengin karışımla çalışmak, çok daha pahalı bir parça olan katalitik konvertörün erimesine ve tıkanmasına yol açacaktır.
Kalitesiz yakıt oksijen sensörünü bozar mı? Evet, özellikle kurşun veya yüksek oranda kükürt içeren kaçak ve kalitesiz yakıtlar, sensörün ucundaki hassas okuyucu seramiği kısa sürede kaplayarak sensörü tamamen kör eder (bozar).
Oksijen sensörü ömrü kaç kilometredir? Kullanım şartlarına ve yakıt kalitesine bağlı olarak değişmekle birlikte, oksijen sensörleri genellikle 100.000 ile 160.000 kilometre arasında performansını yitirmeye başlar ve değişimi önerilir.
