Volan (Volant) Nedir, Ne İşe Yarar? Volan Arızası Nasıl Anlaşılır?
İçten yanmalı motorların silindirlerinde gerçekleşen patlamalar kesintili ve oldukça şiddetlidir. Eğer bu şiddetli ve ritmik patlamalar doğrudan tekerleklere iletilseydi, araç sürekli zıplayarak, sarsıntılı ve konforsuz bir şekilde ilerlerdi. İşte motorun ürettiği bu ham gücü yumuşatarak pürüzsüz bir dönüş hareketine dönüştüren, aynı zamanda aracın ilk çalışmasını sağlayan devasa çark sistemine volan (veya volant) adı verilir.
Volan Ne İşe Yarar ve Araçta Titreme Sorunu İlişkisi
Volan, krank milinin şanzıman tarafındaki ucuna cıvatalarla sıkıca bağlanmış, oldukça ağır ve yuvarlak metal bir disktir. Volan ne işe yarar sorusunun birkaç önemli yanıtı vardır. İlk görevi; marş motoru çalıştığında, volanın dış çeperinde bulunan dişlilere (volan dişlisi) bağlanarak motoru döndürmek ve motorun ilk ateşlemesini sağlamaktır.
İkinci ve en hayati görevi ise sahip olduğu atalet (eylemsizlik) momenti sayesinde, krank milinden gelen vuruntulu gücü dengede tutmaktır. Ağırlığı sayesinde sürekli dönme eğiliminde olan volan, motorun ürettiği titreşimleri emer. Araçta titreme sorunu ve volan ilişkisi tam da burada ortaya çıkar; eğer volanın balansı bozulursa, rölantide çalışırken bile araçta oturduğunuz koltuğu sallayacak kadar ciddi bir mekanik titreme hissedersiniz.
Oynar Göbekli (Çift Kütleli) ve Sabit Volan Farkı
Özellikle dizel motorların çok yüksek tork üretmesi, klasik volanların bu sarsıntıyı emmesini zorlaştırmıştır. Bu nedenle günümüz modern araçlarında iki farklı teknoloji görülür. Oynar göbekli (çift kütleli - DMF) ve sabit volan (SMF) farkı konfor ve dayanıklılık açısından oldukça önemlidir.
Sabit volan, tek parça ağır bir döküm demirden oluşur. Basittir, çok uzun ömürlüdür ancak sarsıntıyı emme kapasitesi düşüktür. Çift kütleli (oynar göbekli) volan ise iki ayrı metal diskten oluşur ve bu iki disk birbirine güçlü yaylar ve amortisörlerle bağlanır. Şanzımana giden titreşimi muazzam derecede filtreler, sürüşü ipek gibi pürüzsüz yapar. Ancak içindeki yay mekanizması zamanla yorulup bozulabildiği için ömrü sabit volana göre daha kısadır ve maliyeti yüksektir.
Volan Arızası Ses Yapar Mı? (İlk Çalıştırmadaki Sesler)
Özellikle çift kütleli volanlarda arıza belirtileri kendini çok net belli eder. Volan arızası ses yapar mı sorusunu merak eden sürücüler için en büyük ipucu ilk marş anıdır. Sabahları aracı çalıştırırken veya stop ederken alt taraftan "şangır şungur", "tak tuk" şeklinde metalin metale vurma sesi geliyorsa, volanın içindeki yaylar dağılmış ve iki kütle birbirine çarpıyor demektir.
Aynı zamanda vites geçişlerinde, özellikle kalkışlarda (birinci vites) debriyajdan ayağınızı çekerken araçta "küt" diye bir vuruntu veya silkeleme oluyorsa oynar göbekli volanınız ömrünü tamamlamış demektir.
Debriyaj Seti Değişirken Volan Değişmeli Mi?
Volan, debriyaj (baskı-balata) sisteminin doğrudan temas ettiği sürtünme yüzeyidir. Sürücülerin servislerde karşılaştığı en büyük ikilem debriyaj seti değişirken volan değişmeli mi sorusudur. Sabit volanlı araçlarda genellikle yüzeyde derin çizikler veya yanıklar yoksa sadece baskı balata değiştirmek yeterlidir (gerekirse tornada yüzeyi taşlanabilir).
Ancak aracınızda çift kütleli volan varsa ve debriyaj seti ömrünü tamamladıysa (genellikle 100.000 - 150.000 km civarı), üreticiler mutlaka volanın da debriyaj setiyle birlikte değiştirilmesini önerir. Aksi takdirde, eski ve yayları yorulmuş bir volanın üzerine takılan sıfır debriyaj seti, kısa süre sonra tekrar şanzımanın sökülmesini gerektirecek arızalara yol açacaktır.
Otomatik ve Manuel Viteslerde Volan Çalışma Prensibi
Manuel vitesli araçlarda volan doğrudan debriyaj baskı balatasına temas ederken, DSG gibi çift kavramalı veya tam otomatik tork konvertörlü şanzımanlarda da volan bulunur. Otomatik ve manuel viteslerde volan çalışma prensibi gücü aktarma şekliyle ayrışır. Otomatik şanzımanlarda volan, tork konvertörüne (veya kavrama tasına) cıvatalanarak motorun dönüş hareketini hidrolik sisteme veya çift kavramaya iletir.
Vites türünüz ne olursa olsun, aracınızdaki kalkış titremeleri, şangırtılı sesler ve DSG kavrama/volan değişimleri için uzmanlığa ihtiyaç vardır. Doğuş Otomotiv standartlarındaki Avek Otomotiv İstanbul, İzmir ve Çanakkale servis noktalarında garantili volan teşhisi ve değişimi yaptırabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Çift kütleli volan yerine sabit volan takılır mı? Mekanik olarak mümkündür ve piyasada "dönüşüm kitleri" satılmaktadır. Ancak çift kütleli volanın emdiği o şiddetli titreşimler direkt şanzımana bineceği için vites kutusunun dişlilerine zarar verebilir ve sürüş konforunu büyük oranda düşürür.
Volan arızalıyken araç kullanmaya devam edilirse ne olur? Eğer volanın içindeki yay mekanizması tamamen dağılırsa, parçalar şanzıman kovanını patlatabilir, marş dinamosunu kırabilir ve yolda kalarak çok yüksek maliyetli onarımlara sebep olabilir.
Kalkışlarda arabanın silkelemesi kesinlikle volandan mıdır? Hayır. Kalkışta silkeleme baskı balatanın yanmasından, motor veya şanzıman takozlarının kopmasından veya aks lalesi boşluğundan da kaynaklanabilir. Kesin teşhis için yetkili servis kontrolü şarttır.
Volan dişlisi sıyırırsa ne gibi bir sorun yaşanır? Marş dinamosunun dişlisi volana bağlanamaz ve boşa döner. Marşa bastığınızda motordan ince bir "ciiiyy" sesi (matkap sesi gibi) gelir fakat motor dönmediği için araç asla çalışmaz.
