Aks Nedir, Ne İşe Yarar? Aks Kesmesi ve Arızası Nasıl Anlaşılır?
Otomobilin yola tutunmasını ve ileri doğru hareket etmesini sağlayan sistemler, muazzam bir aktarım zincirinin parçalarıdır. Motor gücü üretir, şanzıman bu gücü düzenler, ancak bu gücün tekerleklere aktarılmasını sağlayan hayati parça "aks" (dingil) adı verilen donanımdır. Hem sürüş güvenliği hem de yol tutuş için kritik olan akslar, aracınızın yola sağlam basmasının gizli kahramanlarıdır.
Aks Nedir?
Aks nedir, ne işe yarar sorusunu en temel haliyle; diferansiyelden aldığı dönme torkunu doğrudan tekerleklere ileten çelik kollar olarak tanımlayabiliriz. Aracınız önden çekişli, arkadan itişli veya dört çeker olsa da gücü tekerleğe nihai olarak akslar taşır.
Önden çekişli araçlarda aks sistemi çok daha karmaşık bir mühendisliğe sahiptir. Çünkü ön tekerlekler sadece dönerek aracı ilerletmekle kalmaz, aynı zamanda direksiyon hareketleriyle sağa ve sola döner, süspansiyon esnedikçe yukarı ve aşağı hareket eder. Aks mili, hem bu direksiyon açılarına uyum sağlamak hem de gücü kesintisiz iletmek zorundadır. Bu esnekliği sağlamak için aksın uç kısımlarında oynar mafsallar bulunur.
Aks Lalesi ve Aks Körüğü Nedir?
Aks sistemi yekpare bir demir çubuk değildir. Şanzıman tarafında ve tekerlek tarafında hareketli eklemler bulunur. Bu eklemlerden tekerleğe bağlanan dış kısmına aks kafası, şanzımana bağlanan iç kısmına ise aks lalesi denir. Bu mafsalların içinde rahat dönmeyi sağlayan bilyalar (rulmanlar) ve özel bir gres yağı bulunur.
Bu hassas bilyaların dış etkenlerden korunması gerekir. Aks lalesi ve aks körüğü nedir diye incelediğimizde; körük, bu oynar mafsalları saran ve içindeki gres yağının dışarı sızmasını, dışarıdaki toz, su ve çamurun da içeri girmesini engelleyen kauçuk veya plastikten yapılmış akordiyon şeklinde bir koruyucudur.
Aks Körüğü Yırtılması Belirtileri ve Aks Kesmesi
Aks arızalarının neredeyse tamamı, bu kauçuk körüklerin zamanla yırtılmasından kaynaklanır. Aks körüğü yırtılması belirtileri ilk etapta jantın iç kısmına veya davlumbaza sıçramış siyah gres yağı lekeleriyle kendini gösterir. Körük yırtıldığında içindeki yağ boşalır, yerine yoldaki çamur ve kum dolar.
Gressiz kalan ve içine kum dolan bilyalar kısa sürede aşınır ve parçalanır. Eğer bu durum uzun süre ihmal edilirse "aks kesmesi" adı verilen tehlikeli tablo ortaya çıkar. Aks kesmesi ve arızası nasıl anlaşılır sorusunun en acı tecrübesi, hareket halindeyken aks milinin bilyalardan koparak boşa çıkmasıdır. Bu durumda aracın tekerleğiyle bağlantısı kopar, araç gücünü yola iletemez ve yolda kalırsınız.
Aks Kafası Sesi ve Rot Balans Ayarı ile Aks İlişkisi
Sürücülerin en rahat fark edebileceği arıza belirtisi ise sese dayalıdır. Aks kafası sesi (direksiyonu tam çevirince gelen tık tık sesi) aşınmış bir dış mafsalın en net habercisidir. Özellikle aracı park ederken veya U dönüşü yaparken direksiyonu tam tur sağa veya sola çevirip gaza bastığınızda tekerleklerden "tık tık tık" veya "küt küt küt" şeklinde ritmik sesler geliyorsa, aks kafası bilyaları dağılmış demektir.
Ayrıca, yüksek hızlarda direksiyonda ve araç kasasında meydana gelen titremeler sadece lastiklerden değil, yamulmuş bir aks milinden de kaynaklanabilir. Rot balans ayarı ile aks ilişkisi bu noktada öne çıkar; eğer aks milinde bir eğrilik varsa, defalarca balans ayarı yaptırsanız da titreme sorunu çözülmez. Aracınızın alt takım kontrolleri, körük ve aks değişimleri için Avek Otomotiv’in İstanbul, İzmir ve Çanakkale'deki yetkili servislerinde uzman ekiplerimizden destek alabilir, sürüş güvenliğinizi koruyabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Aks arızalı ise araba titreme yapar mı? Evet, özellikle gaza yüklendiğinizde (ivmelenme anında) aracın ön kısmında ve direksiyonda belirgin bir titreme veya sağa sola sallanma hissediyorsanız bu durum aks lalesi (iç aks) arızasından kaynaklanır.
Sadece aks körüğü değiştirilerek sorun çözülür mü? Eğer körüğün yırtıldığı çok erken fark edildiyse ve içerideki mafsal (bilyalar) hasar görmediyse, mafsalın içi temizlenip yeni gres basılarak sadece körük değişimiyle sistem kurtarılabilir. Ses gelmeye başladıysa aks kafası veya komple aks değişmelidir.
Aks kesmesi kaza yaptırır mı? Yüksek hızlarda viraj içindeyken aks kesilirse tekerleğin çekiş gücü birden kaybolacağı için aracın dengesi ciddi şekilde bozulabilir ve savrulma riski ortaya çıkar, bu nedenle çok tehlikelidir.
Aks değişimi rot ayarını bozar mı? Aks değişimi sırasında tekerlek taşıyıcısı ve rot kolları söküldüğü için, işlem sonrasında tekerleklerin açısı (kamber ve toe açıları) bozulabilir. Bu nedenle aks değişimlerinden sonra mutlaka rot ayarı yapılmalıdır.
