Alternatör (Şarj Dinamosu) Nedir? Arızası Nasıl Anlaşılır ve Neden Bozulur?
Otomobillerin mekanik gücü kadar elektriksel gücü de hayati önem taşır. Modern araçlar, kaputun altında birer bilgisayar ağı barındırır ve bu donanımların çalışması için kesintisiz bir elektrik enerjisine ihtiyaç vardır. İşte bu enerjiyi sağlayan parça, aracınızın kişisel enerji santrali olan alternatör, diğer bir deyişle şarj dinamosudur.
Alternatör Ne İşe Yarar ve Temel Görevi Nedir?
Alternatör ne işe yarar sorusunun en basit cevabı; mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirmesidir. Motor çalıştığı andan itibaren, krank miline bağlı olan bir kayış (alternatör kayışı veya V kayışı) sayesinde dönmeye başlayan alternatör, araç için gerekli olan alternatif akımı üretir. Üretilen bu akım, içerisindeki diyot tablaları sayesinde doğru akıma (DC) çevrilir.
Alternatörün iki temel görevi vardır. Birincisi, aracın farları, silecekleri, müzik sistemi, klima fanı, ateşleme bobinleri ve sensörler gibi motor çalışırken ihtiyaç duyulan tüm elektronik aksamın elektriğini anlık olarak karşılamaktır. İkinci ve en az onun kadar önemli olan görevi ise marş basılırken boşalan aküyü motor çalıştığı süre boyunca yeniden şarj etmektir.
Akü ve Alternatör Arasındaki Fark Nedir?
Sürücüler genellikle elektrik kaynaklı sorunlarda doğrudan aküyü suçlama eğilimindedir. Ancak akü ve alternatör arasındaki fark oldukça nettir. Akü, enerjiyi depolayan büyük bir pildir. Temel görevi, motor çalışmıyorken araçtaki sistemlere elektrik vermek ve motorun ilk çalışması için gerekli olan yüksek marş basma akımını sağlamaktır.
Motor çalıştıktan sonra ise elektrik yükünü alternatör devralır. Eğer aracınız yolda giderken elektrik kesintisi yaşıyorsa veya akünüz çok sık bitiyorsa, sorun büyük ihtimalle enerjiyi depolayan aküde değil, o aküyü şarj etmekle görevli olan alternatördedir. Sağlıklı bir şarj dinamosu olmadan, en kaliteli akü bile aracı ancak birkaç saat idare edebilir.
Şarj Dinamosu Arıza Belirtileri Nelerdir?
Alternatör zamanla aşınan mekanik ve elektronik bileşenlerden oluştuğu için arızalanabilir. Şarj dinamosu arıza belirtileri genellikle kendini erken hissettirir. Gösterge panelinde aniden yanan kırmızı "akü ikaz lambası", alternatörün aküyü şarj etmeyi kestiğinin ilk ve en net işaretidir.
Bunun dışında; gece sürüşünde farların normalden daha sönük yanması, gaza basıldığında farların şiddetinin artıp rölantide düşmesi, gösterge paneli ışıklarının dalgalanması arıza belirtisidir. Mekanik olarak ise motor kaputunun altından gelen uğultu, sürtünme veya ıslık sesi, alternatör içindeki rulmanların veya diyot tablosunun bozulmaya başladığını gösterir.
Alternatör Kayışı Koptuğunda Ne Olur?
Sistemin en zayıf ama en kritik halkası şüphesiz kayıştır. Alternatör kayışı koptuğunda ne olur sorusu, her sürücünün bilmesi gereken hayati bir konudur. Kayış koptuğu anda alternatör dönmeyi bırakır ve elektrik üretimi durur. Göstergede anında akü lambası yanar. Ancak tehlike sadece elektrikle sınırlı değildir.
Günümüz araçlarının çoğunda aynı kayış, hidrolik direksiyon pompasını ve motor soğutma sıvısını devirdaim eden su pompasını da çalıştırır. Dolayısıyla kayış koptuğunda direksiyonunuz anında taş gibi sertleşir ve birkaç dakika içinde motor su soğutamayacağı için hararet tehlikeli seviyelere yükselir. Bu durumu fark ettiğinizde aracı güvenli bir şekilde sağa çekip stop etmeniz motor sağlığı için mecburidir.
Araç İçi Elektronik Donanımlar ve Alternatörün Önemi
Özellikle son yıllarda araç içi elektronik donanımlar ve alternatörün önemi katlanarak artmıştır. Koltuk ısıtmalarından masaj fonksiyonlarına, devasa multimedya ekranlarından otonom sürüş radarlarına kadar her bir donanım ekstra amper çeker. Bu yüzden yeni nesil araçların alternatörleri çok daha yüksek kapasiteli üretilir. Elektrik sisteminizde yaşayacağınız her türlü sorun için, gelişmiş diyagnostik cihazlara sahip Avek Otomotiv'in İstanbul, İzmir ve Çanakkale'deki yetkili servislerinden profesyonel destek alabilir, aracınızın enerji akışını orijinal standartlarına döndürebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Alternatör tamiri güvenilir bir işlem midir? Alternatör içindeki kömürler, konjektör veya rulmanlar arızalanmışsa revizyon (tamir) yapılabilir. Ancak garantili ve uzun ömürlü kullanım için uzman yetkili servislerde orijinal parça değişimi en sağlıklı çözümdür.
Akü şarj lambası yandığında yola devam edilebilir mi? Akü lambası yandığında aracınız mevcut aküdeki enerjiyi kullanmaya başlar. Akü tamamen boşaldığında motor stop eder; bu yüzden en yakın güvenli noktaya veya servise kadar dikkatlice gidilmelidir.
Uzun dönem araç kiralama sürecinde alternatör bakımı kime aittir? Kurumsal araç kiralama sözleşmelerinde periyodik bakımlar ve alternatör gibi mekanik arızaların onarımı tamamen kiralama şirketinin (filo yönetiminin) sorumluluğunda olup kullanıcıya yansıtılmaz.
Alternatör kayışı (V kayışı) kaç kilometrede bir değişmelidir? Araç üreticisine göre değişmekle birlikte genellikle 60.000 ile 90.000 kilometre arasında veya üzerinde kılcal çatlaklar tespit edildiğinde değiştirilmesi önerilir.
