Direksiyon Kutusu Nedir, Neden Bozulur? Arızası Nasıl Anlaşılır ve Belirtileri Nelerdir?
Sürüş güvenliğinin en temel unsurlarından biri, aracınıza yön verme kabiliyetinizdir. Siz direksiyon simidini çevirdiğinizde, tonlarca ağırlığındaki aracın tekerleklerinin milimetrik bir hassasiyetle dönmesini sağlayan karmaşık mekanizmaya direksiyon sistemi denir. Bu sistemin en önemli ve maliyetli parçası ise direksiyon kutusudur.
Direksiyon Kutusu Ne İşe Yarar?
Direksiyon kutusu ne işe yarar sorusunun cevabı aslında çok mekanik bir dönüşüm işleminde yatar. Sürücünün direksiyon simidine uyguladığı dairesel dönüş hareketini, tekerlekleri sağa ve sola çevirecek olan doğrusal (yatay) harekete dönüştüren dişli mekanizmasıdır. İçerisinde kremayer dişlisi ve pinyon dişlisi adı verilen özel bir sistem barındırır. Siz direksiyonu çevirdikçe pinyon dişli döner, bu dönüş kremayer dişlisini sağa veya sola iterek rot kolları vasıtasıyla tekerlekleri yönlendirir.
Elektrik Destekli Direksiyon (EPS) ile Hidrolik Direksiyon Farkı
Günümüzde direksiyon kutuları, sürücünün daha az efor sarf etmesi için destek sistemleriyle donatılmıştır. Elektrik destekli direksiyon (EPS) ile hidrolik direksiyon farkı hem çalışma prensibinde hem de sürüş hissiyatında ortaya çıkar. Hidrolik direksiyon, gücünü motorun çevirdiği bir pompadan ve hidrolik sıvı basıncından alır. Yapısı gereği daha ağır çalışır ve motordan güç çaldığı için yakıt tüketimini bir miktar artırır.
EPS (Elektrikli Servo Direksiyon) sisteminde ise hidrolik sıvı veya pompa yoktur. Yönlendirme desteği, direksiyon miline veya doğrudan direksiyon kutusuna entegre edilmiş güçlü bir elektrik motoru tarafından sağlanır. Sadece direksiyon çevrildiğinde elektrik harcadığı için yakıt tasarrufu sağlar ve yüksek hızlarda direksiyonu sertleştirerek, düşük hızlarda ise yumuşatarak maksimum sürüş konforu sunar.
Direksiyon Sertleşmesi, Ses Yapması ve Boşluk Nedir?
Direksiyon kutusu sürekli sürtünme ve basınca maruz kalan bir parça olduğu için zamanla yıpranır. Sürücülerin en çok şikayet ettiği konulardan biri direksiyon sertleşmesi ve ses yapması durumudur. Özellikle sabahları aracı ilk çalıştırdığınızda direksiyon dönmekte zorlanıyorsa, hidrolik sıvısında azalma veya elektrik motorunda güç kaybı olabilir. Ayrıca park manevraları sırasında veya çukurlardan geçerken gelen "tıkırtı" ve "lok lok" şeklindeki metalik vuruntu sesleri, direksiyon kutusu içindeki dişlilerin aşındığını gösterir.
Bununla birlikte direksiyon kutusu boşluğu nedir sorusu da sıkça gündeme gelir. Direksiyon simidini hafifçe sağa sola hareket ettirdiğinizde tekerlekler hemen tepki vermiyorsa, arada bir gecikme ve boşluk hissediyorsanız, kremayer dişlilerinde boşluk oluşmuş demektir. Bu durum yüksek hızlarda aracın gezmesine ve kontrolün zorlaşmasına neden olur.
Şerit Takip Asistanı Gibi Sistemlerin Direksiyonla Entegrasyonu
Modern otomobillerde direksiyon kutusu artık sadece mekanik bir parça değil, otonom sürüşün de bir parçasıdır. Şerit takip asistanı (Lane Assist), otomatik park asistanı ve çarpışma önleme gibi sistemlerin direksiyonla entegrasyonu tamamen EPS direksiyon kutuları sayesinde mümkündür. Araç kamerası şeritten çıkıldığını algıladığında, sinyal göndererek direksiyon kutusundaki elektrik motoruna anlık müdahale eder ve aracı şeride geri sokar.
Bu kadar hassas ve teknolojik olan direksiyon sistemlerindeki milimetrik sapmalar bile sürüş güvenliğini tehlikeye atar. Aracınızın yönlendirme sistemlerindeki arıza tespitleri, kalibrasyonları ve parça değişimleri için Volkswagen, Audi, SEAT, Skoda ve Cupra markalarının yetkili bayisi Avek Otomotiv'in İstanbul, İzmir ve Çanakkale servislerinden destek alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Direksiyon kutusu tamir edilir mi yoksa değiştirilmeli mi? Küçük hidrolik kaçakları veya keçelerdeki aşınmalar tamir takımlarıyla revize edilebilir. Ancak dişli kırılması veya EPS motor arızalarında güvenliğiniz için kutunun komple değiştirilmesi çok daha sağlıklıdır.
Çukurlara sert girmek direksiyon kutusunu bozar mı? Evet, tümseklerden veya çukurlardan hız kesmeden geçmek, süspansiyon sisteminin sönümleyemediği devasa yükün doğrudan direksiyon kutusuna vurmasına ve dişlilerin kırılmasına veya boşluk yapmasına sebep olur.
Araç kiralama sürecinde direksiyonda bir boşluk veya sertleşme hissedilirse ne yapılmalıdır? Güvenliğiniz her şeyden önemlidir. Araç kiralama sırasında direksiyonda olağan dışı bir sertleşme veya arıza ikazı görürseniz, aracı uygun bir yere çekip kiralama firmasının yol yardım hattıyla hemen iletişime geçmelisiniz.
Direksiyon hidrolik yağı ne zaman değiştirilir? Kapalı bir sistem olmasına rağmen hidrolik yağ zamanla vizkozitesini yitirip kararabilir. Genellikle 60.000 ile 80.000 kilometre aralığında veya her ağır bakımda bir hidrolik yağının kontrol edilip değiştirilmesi önerilir.
