Turbo Nedir, Ne İşe Yarar? Turbolu Araç Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Otomotiv teknolojisindeki son gelişmelerle birlikte, "downsizing" yani motor hacmini küçültüp verimi artırma trendi standart hale geldi. Küçük hacimli motorlardan yüksek performans alınmasını sağlayan en önemli teknoloji ise turboşarj sistemleridir. Peki, turbo nedir, ne işe yarar? Turboşarj (kısaca turbo), motorun egzoz gazlarındaki atık enerjiyi kullanarak silindirlere normal atmosfer basıncından daha yüksek basınçta temiz hava (oksijen) gönderen bir aşırı besleme sistemidir. Bilindiği gibi yanma için yakıt ve oksijen gerekir. Turbo sayesinde silindire daha fazla oksijen girer, bu da daha fazla yakıtın yakılabilmesini ve dolayısıyla daha yüksek tork ve beygir gücü elde edilmesini sağlar.
Turbo Nasıl Çalışır?
Turbo sistemi aslında birbirine bağlı iki salyangoz benzeri yapıdan oluşur. Turbo nasıl çalışır sorusunu basitçe şöyle açıklayabiliriz: Egzoz manifoldundan çıkan yüksek sıcaklık ve basınçtaki gazlar, turbonun "türbin" tarafındaki pervaneyi döndürür. Bu pervane bir mil ile "kompresör" tarafındaki diğer pervaneye bağlıdır. Türbin döndükçe kompresör pervanesi de döner ve dışarıdan aldığı temiz havayı emerek sıkıştırır. Sıkıştırılan hava basınçla motora gönderilir. Ancak gazlar sıkıştığında ısınır. Sıcak havanın yoğunluğu düşüktür (içindeki oksijen miktarı azdır). Bu noktada intercooler nedir sorusu devreye girer. Intercooler (ara soğutucu), turbodan gelen sıcak ve basınçlı havayı soğutarak yoğunluğunu artırır. Soğuk ve yoğun hava, yanma odasında çok daha verimli bir patlama sağlar.
Turbo Arızası Belirtileri
Turbo, dakikada 150.000 devir gibi inanılmaz hızlarda ve çok yüksek sıcaklıklarda çalışır. Bu zorlu çalışma koşulları, düzenli bakım yapılmadığında arızalara yol açabilir. Turbo arızası belirtileri arasında; araçta belirgin çekiş düşüklüğü (özellikle yokuşlarda), egzozdan mavi veya yoğun siyah duman atılması, gaza basıldığında motordan gelen ambulans sirenine benzer bir "ıslık" sesi ve motor yağında eksilme sayılabilir. Bu belirtilerden birini fark ettiğinizde, turbonun tamamen dağılıp motor içine parça kaçırmasını önlemek için hemen Avek Otomotiv servis noktalarına (İstanbul, İzmir, Çanakkale) uğramanız önemlidir.
Turbolu Araçlarda Stop Etme Süresi ve Kullanım İpuçları
Turbolu araç kullanımında en sık yapılan hata, motoru çalıştırır çalıştırmaz yüksek devire çıkmak veya stop etmeden önce beklememektir. Turbolu araçlarda stop etme süresi turbonun sağlığı için kritiktir. Yüksek devirli ve tempolu bir sürüşten sonra motor hemen stop edilirse, turbo mili ataletle dönmeye devam ederken yağ pompası durduğu için yağlama kesilir. Kızgın haldeki mil, yağsız kaldığında yatakları sarar ve turboyu bozar. Aracı stop etmeden önce rölantide 30-60 saniye beklemek, turbonun soğumasını ve yağlanarak durmasını sağlar. Ayrıca turbo devreye girme devri genellikle 1750-2000 devir aralığındadır (maksimum tork bandı). Motor soğukken bu devirlerin üzerine ani çıkışlar yapmaktan kaçınmak motor ömrünü uzatır.
Volkswagen, Skoda, SEAT ve Audi araçlarınızdaki TSI, TFSI ve TDI motorların turbo bakımları, valf kontrolleri ve yazılım güncellemeleri için Doğuş Otomotiv yetkili bayisi Avek Otomotiv'e güvenebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Turbo neden ıslık sesi çıkarır? Turbodan gelen hafif bir çalışma sesi normal kabul edilebilir. Ancak ses, ambulans sireni gibi yüksek ve rahatsız edici bir seviyedeyse, turbo milinde boşluk oluşmuş, paller (kanatlar) dengesini yitirmiş veya hava hortumlarında kaçak var demektir.
Turbo tamiri mümkün müdür? Evet, turbo revizyonu (tamiri) yapılabilir. İçindeki mil, burçlar ve kanatçıklar değiştirilebilir. Ancak bu işlemin çok hassas balans ayarı gerektirdiği unutulmamalıdır. Üretici standartlarına uygun, garantili onarım veya değişim en sağlıklı yöntemdir.
Turbolu araçlarda hangi yağ kullanılmalı? Turbo mili motor yağı ile yağlanır ve soğutulur. Bu nedenle mutlaka araç üreticisinin önerdiği viskozite ve kalite standartlarına (örneğin VW 504.00/507.00) sahip tam sentetik, ısıya dayanıklı yağlar kullanılmalıdır. Kalitesiz yağ, turbonun en büyük düşmanıdır.
Start-Stop sistemi turboya zarar verir mi? Hayır. Yeni nesil araçlardaki Start-Stop sistemleri akıllı sensörlerle donatılmıştır. Eğer turbo çok sıcaksa veya motorun soğumaya ihtiyacı varsa, sistem aracı otomatik olarak stop etmez. Mühendislik, turboyu koruyacak şekilde tasarlanmıştır.
